Nietoperek — dlaczego podziemia MRU chronią nietoperze

5 min czytania
Nietoperek — dlaczego podziemia MRU chronią nietoperze

Nietoperek chroni nietoperze, ponieważ powojskowe podziemia MRU tworzą wyjątkowo stabilne zimowisko: panują tam ciemność, niska temperatura, wysoka wilgotność i spokój, a szczeliny oraz nisze zapewniają schronienie. Około 30 metrów pod ziemią znajdują się podziemia zapewniające warunki sprzyjające hibernacji.

Dlaczego powojskowe podziemia stały się zimowiskiem

O wartości tego miejsca decyduje przede wszystkim mikroklimat. Podziemia MRU powstały jako część rozległego systemu wojskowego, lecz po zakończeniu jego pierwotnej funkcji stały się bezpiecznym schronieniem dla wielu gatunków. Grube warstwy ziemi ograniczają wpływ pogody, a podziemne korytarze zachowują stabilne warunki przez okres jesienno-zimowy.

Nietoperze potrzebują podczas hibernacji miejsca, w którym nie muszą często reagować na bodźce zewnętrzne. Ciemność, wilgoć i brak gwałtownych zmian temperatury pozwalają im pozostawać w spoczynku. Równie ważna jest struktura obiektu: szczeliny, wnęki i nisze umożliwiają wybór stanowiska odpowiadającego konkretnemu gatunkowi oraz pojedynczemu osobnikowi.

W 2024 roku Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gorzowie Wielkopolskim prowadziła działania ochronne około 30 metrów pod powierzchnią ziemi. W korytarzach zamontowano także baseny pełniące funkcję poideł. Nie zmienia to podstawowej przyczyny znaczenia rezerwatu: najcenniejszym zasobem podziemi pozostaje spokojna, rozległa przestrzeń o warunkach sprzyjających hibernacji.

Rezerwat Nietoperek ma powierzchnię 50,77 ha. Jego celem jest zachowanie, ze względów naukowych i dydaktycznych, miejsc zimowania i rozrodu wielogatunkowej kolonii nietoperzy. To nie tylko ochrona pojedynczych korytarzy, ale zabezpieczenie całego układu stanowisk wykorzystywanych przez zwierzęta w różnych fazach sezonu.

Ile nietoperzy zimuje w MRU

Skala zimowiska jest największym argumentem za jego ochroną. W styczniu 2014 roku policzono 36 631 nietoperzy należących do co najmniej 9 gatunków. Spis obejmował cały rezerwat podzielony na 9 sekcji, dlatego wynik pokazuje liczebność kolonii w szerokim ujęciu, a nie tylko w jednej dostępnej części podziemi.

Rok Liczba osobników Liczba gatunków Instytucja lub zespół prowadzący spis
2014 36 631 co najmniej 9 zespół badawczy Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu

Dane dotyczą styczniowego liczenia obejmującego cały rezerwat podzielony na 9 sekcji. Nocek wąsatek i nocek Brandta były podczas hibernacji traktowane łącznie, ponieważ są trudne do rozróżnienia.

Nowszy komunikat RDOŚ z 2024 roku podaje, że w okresie jesienno-zimowym podziemia wykorzystuje ponad 30 000 osobników. Te wartości nie są sprzeczne: pierwsza jest wynikiem konkretnego styczniowego spisu, druga opisuje ogólną skalę wykorzystywania obiektu w sezonie.

W tym kontekście Międzyrzecki Rejon Umocniony trzeba postrzegać nie tylko jako zabytek fortyfikacji, lecz także jako wielkopowierzchniowe siedlisko podziemne. Rozległość podziemi zapewnia przestrzeń wykorzystywaną przez kolonię liczącą dziesiątki tysięcy zwierząt.

Jakie gatunki występują w rezerwacie Nietoperek

Monitoring z 2014 roku wykazał co najmniej 9 gatunków. Zdecydowanie dominował nocek duży: naliczono 27 669 osobników. Kolejne miejsca zajęły nocek rudy z wynikiem 4 081 oraz nocek Natterera — 3 560 osobników. Tak duże różnice liczebności pokazują, że rezerwat nie jest jednolitym schronieniem, lecz miejscem szczególnie ważnym dla kilku gatunków.

Podczas tego samego liczenia stwierdzono 725 mopków i 434 gacki brunatne. Wśród wykazanych gatunków znalazły się także nocek łydkowłosy i mroczek późny. Różnorodność kolonii ma znaczenie ochronne, ponieważ poszczególne nietoperze mogą wybierać odmienne szczeliny, wysokości lub fragmenty korytarzy.

Nie należy oceniać rezerwatu wyłącznie po liczbie najliczniejszego gatunku. Obecność 9 gatunków w jednym zimowisku wskazuje na różnorodność warunków mikrośrodowiskowych. Jedne nisze mogą być odpowiednie dla dużych nocków, inne dla mniejszych gatunków lub osobników wykorzystujących węższe szczeliny.

Elementy widoczne na powierzchni, takie jak mosty uchylne MRU czy zęby smoka MRU, wyjaśniają militarną funkcję całego systemu, ale nie opisują jego obecnej wartości przyrodniczej. Dla nietoperzy kluczowe są przede wszystkim podziemne korytarze oraz miejsca, do których dociera niewiele światła, hałasu i ruchu.

Dlaczego część podziemi jest zamykana

Zamknięcie części podziemi nie wynika wyłącznie z trudności technicznych zwiedzania. Wejście człowieka może oznaczać światło, hałas i bezpośrednie niepokojenie zwierząt. Wybudzenie hibernującego nietoperza może zmusić go do wykorzystania zapasów energii, które powinny wystarczyć do końca okresu zimowego.

Podstawę prawną stanowi art. 15 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. Przepis zakazuje w rezerwatach między innymi umyślnego płoszenia zwierząt kręgowych oraz niszczenia ich schronień. Ochrona obejmuje więc zarówno same osobniki, jak i szczeliny, wnęki oraz inne miejsca, w których kolonia przebywa.

Art. 15 ust. 1 pkt 17 tej ustawy zakazuje także eksploracji jaskiń lub zbiorników wodnych w rezerwatach poza miejscami wyznaczonymi przez regionalnego dyrektora ochrony środowiska. W przypadku Nietoperka udostępnione szlaki i drogi wynikają z planu ochrony oraz zarządzeń RDOŚ. Oznacza to, że fakt istnienia korytarza nie jest równoznaczny z prawem do wejścia.

Zwiedzanie zamkniętych części MRU, prowadzenie badań i działania przy nietoperzach wymagają zgody właściwych organów ochrony przyrody; nie wolno samowolnie wchodzić do chronionych podziemi ani płoszyć zwierząt.

Zobacz też: Pniewo MRU.

Czytaj również: Ostwall.

Najczęstsze pytania

Ile nietoperzy zimuje w MRU?

Liczba zmienia się między sezonami. W styczniu 2014 roku policzono 36 631 osobników należących do co najmniej 9 gatunków, a RDOŚ podaje ogólnie, że jesienią i zimą podziemia wykorzystuje ponad 30 000 nietoperzy.

Jakie gatunki występują w rezerwacie Nietoperek?

W monitoringu z 2014 roku wykazano co najmniej 9 gatunków. Najliczniejszy był nocek duży, a następne pod względem liczebności były nocek rudy i nocek Natterera; stwierdzono także między innymi mopka, gacka brunatnego, nocka łydkowłosego i mroczka późnego.

Dlaczego część podziemi jest zamykana?

Podziemia są zamykane, aby ograniczyć hałas, światło, ruch i przypadkowe wybudzanie hibernujących zwierząt. Samowolna eksploracja chronionych części może naruszać zakazy wynikające z art. 15 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody.

Źródła

  • Liczebność nietoperzy zimujących w rezerwacie Nietoperek w 2014 roku — Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, 2014, materiał konferencyjny PDF
  • Wsparcie dla nietoperzy w rezerwacie przyrody Nietoperek — Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Gorzowie Wielkopolskim, 2024, komunikat RDOŚ z 16 września 2024 r.
  • Ustawa o ochronie przyrody — art. 15 — Dziennik Ustaw, 2024, tekst jednolity, art. 15 ust. 1 pkt 3 i 17
  • Program Ochrony Środowiska dla Powiatu Świebodzińskiego na lata 2025–2028 z perspektywą do roku 2032 — Powiat Świebodziński, 2025, uchwała nr XI/99/2025

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Czy ten artykuł był pomocny? Oceń go:

Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.

Redakcja Pętli Historii

Autor: Redakcja serwisu

Artykuły o historii opracowujemy na podstawie opracowań historycznych, publikacji naukowych, rejestrów zabytków i serwisów instytucji kultury. Tekst ma charakter informacyjny i popularnonaukowy; przy sporach historyków przedstawiamy najczęściej przyjmowaną interpretację.