ARK. 01Serwis historyczny · Polska · Europa · fortyfikacje

Historia Polski i Europy: od Grunwaldu po podziemia Pętli Boryszyńskiej

Dzieje Polski, wojny i fortyfikacje XX wieku, codzienność dawnych epok, zabytki i małe ojczyzny. Fakty i daty porządkujemy tak, żeby dało się je zapamiętać, a na stronie głównej znajdziesz oś czasu Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, słowniczek i quiz.

  • 75 artykułów w 6 działachod starożytności po XXI wiek
  • Daty z podanym źródłemoś czasu i ciekawostki opisujemy ze źródłem
  • Bez sprzedaży biletównie organizujemy zwiedzania ani wycieczek
  • Jedna redakcja, jasne zasadyjak powstają artykuły

Międzyrzecki Rejon Umocniony

Oś czasu: od budowy MRU do rejestru zabytków

Pętla Boryszyńska to fragment podziemi Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego, niemieckiego systemu fortyfikacji budowanego między Odrą a Wartą w latach 1934-1944. Najważniejsze daty w kolejności:

  1. 01

    Początek budowy

    Na linii Nischlitz-Obra powstają pierwsze schrony, a także jazy, zapory i mosty zwodzone, które miały zalewać i odcinać przedpole.

  2. 02

    Inspekcja Hitlera

    Hitler wizytuje budowę umocnień. W tym samym roku dochodzi 13 schronów z kopułami pancernymi.

  3. 03

    Front ufortyfikowany

    Rusza realizacja koncepcji frontu z ciężkimi schronami połączonymi siecią podziemnych korytarzy.

  4. 04

    Wstrzymanie prac

    Niezadowolony z postępu Hitler wstrzymuje budowę. Do 1938 r. powstają 83 schrony standardu B i B1, zwane Panzerwerkami.

  5. 05

    Podziemna fabryka

    Podziemia centralnego odcinka zostają wykorzystane jako zakład produkcji silników lotniczych Daimler-Benz.

  6. 06

    Ostatnie schrony

    W połowie roku powstaje 200-300 lekkich schronów typu Ringstand 58c, czyli tzw. tobruków.

  7. 07

    Przełamanie

    Walki o umocnienia w czasie styczniowej ofensywy Armii Czerwonej. Po wojnie część obiektów wysadzono, głównie dla pozyskania stali pancernej.

  8. 08

    Liczenie nietoperzy

    W podziemiach prowadzone są coroczne zimowe liczenia nietoperzy. Zimuje tu około 30 tys. osobników z 12 gatunków.

  9. 09

    Rejestr zabytków

    Centralny odcinek MRU, 58 dzieł pancernych, korytarze łącznikowe i „zęby smoka” trafiają do rejestru zabytków (nr L-460/A).

Źródła: Wikipedia, hasło „Międzyrzecki Rejon Umocniony”; rejestr zabytków województwa lubuskiego (nr L-460/A); RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim (zimowe liczenia nietoperzy).

Dział Wojny i fortyfikacje →

Kartoteka fortyfikacji

Z czego zbudowano MRU: sześć kart obiektów

  • PzWciężki schron

    Panzerwerk

    Ciężki, żelbetowy schron bojowy z uzbrojeniem w kopułach pancernych. Do 1938 r. w MRU powstały 83 schrony standardu B i B1.

  • RS 58clekki schron

    Ringstand 58c (tobruk)

    Lekki schron z okrągłym otworem w stropie dla karabinu maszynowego lub obserwatora. W 1944 r. zbudowano ich 200-300.

  • ZSzapora

    Zęby smoka

    Rzędy betonowych zapór przeciwpancernych w kształcie ściętych piramid. Wpisane do rejestru zabytków razem z centralnym odcinkiem.

  • KPpancerz

    Kopuła pancerna

    Stalowy element schronu z otworami strzelniczymi lub obserwacyjnymi. W 1935 r. dobudowano 13 schronów z kopułami.

  • HThydrotechnika

    Jazy i zapory wodne

    Urządzenia piętrzące wodę, którymi można było zalać przedpole. Prace hydrotechniczne trwały do przełomu lat 1938/1939.

  • KRpodziemia

    Korytarze podziemne

    Sieć tuneli łączących schrony, według szacunków 32-35 km. Temperatura stała, około +10 do +12°C przez cały rok.

Źródło liczb: Wikipedia, hasło „Międzyrzecki Rejon Umocniony”.

Szlak przez epoki

Wybierz epokę i zacznij od jednego artykułu

  1. do XV w.

    Antyk i średniowiecze

  2. X-XVIII w.

    Rzeczpospolita i rozbiory

  3. XVIII-XIX w.

    Powstania i rewolucje

  4. 1914-1945

    Wojny światowe

  5. 1945-1989

    PRL i Solidarność

  6. po 2000

    XXI wiek

Polska

  • Rozbiory Polski
  • Powstania narodowe XIX wieku
  • Bitwy od Cedyni po Warszawę
  • Powstanie Warszawskie 1944
  • Codzienność w PRL

Świat

  • Upadek Cesarstwa Rzymskiego
  • Rewolucja francuska
  • Rewolucja przemysłowa
  • Bitwa pod Verdun
  • Zimna wojna i żelazna kurtyna

Narzędzie

Kalkulator rocznic: ile lat temu i który to wiek?

Wpisz rok wydarzenia albo wybierz jedno z listy. Kalkulator uwzględnia brak roku zerowego między 1 p.n.e. a 1 n.e.

-lat temu

Wiek
-
Pokolenia (po ok. 25 lat)
-
Najbliższa okrągła rocznica
-

Wynik liczony od bieżącego roku kalendarzowego.

Przewodnik

Zanim pojedziesz do podziemi MRU

Krótka ściąga dla osób planujących wizytę w Międzyrzeckim Rejonie Umocnionym. Pętla Historii nie prowadzi zwiedzania, dlatego szczegóły wejścia zawsze sprawdzaj u operatora trasy.

Kalendarz podziemi

  1. I
  2. II
  3. III
  4. IV
  5. V
  6. VI
  7. VII
  8. VIII
  9. IX
  10. X
  11. XI
  12. XII

zimowanie nietoperzy (XI-III): dostępny ograniczony fragment poza okresem zimowania

  • Zimą podziemia należą do nietoperzy

    Od listopada do marca w podziemiach zimuje kolonia nietoperzy. W tym okresie zwiedzającym udostępniany jest tylko wybrany fragment podziemi, a reszta pozostaje zamknięta.

  • To obszar chroniony

    Zimowisko chroni rezerwat Nietoperek i obszar Natura 2000 PLH080003. Wchodzenie do podziemi poza wyznaczonymi trasami jest niebezpieczne i narusza zasady ochrony.

  • Pod ziemią jest chłodno przez cały rok

    Temperatura w korytarzach wynosi około +10 do +12°C. Przyda się ciepła bluza, wygodne buty i latarka, nawet w upalny dzień.

  • Trasy mają różną długość

    Trasa w Pniewie ma warianty około 1,5 i 3 km, a Pętla Boryszyńska warianty do 5 km i dłuższe. Godziny, ceny i zasady rezerwacji podają operatorzy tras.

Źródła: Wikipedia, hasło „Międzyrzecki Rejon Umocniony”; GDOŚ, obszar Natura 2000 PLH080003 „Nietoperek”; RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim.

Czy wiesz, że

  • Czy wiesz, że32-35 km

    tyle według szacunków liczą podziemne korytarze MRU, choć zrealizowano tylko część pierwotnych planów.

  • Czy wiesz, że12 gatunków

    nietoperzy zimuje w podziemiach MRU; to jedno z największych zimowisk tych ssaków w tej części Europy.

  • Czy wiesz, że58 dzieł

    pancernych i innych obiektów bojowych obejmuje wpis MRU do rejestru zabytków z 2011 roku.

  • Czy wiesz, żeLata 80.

    XX wieku: rozważano urządzenie w podziemiach centralnego odcinka składowiska odpadów promieniotwórczych.

Historia zaś, świadek czasów, światło prawdy, życie pamięci, nauczycielka życia, zwiastunka dawnych dziejów.

Cyceron, „O mówcy” (De oratore), ks. II, 36, 55 r. p.n.e. (przekład redakcji)

Źródło danych: Wikipedia, hasło „Międzyrzecki Rejon Umocniony”.

Warsztat

Cztery kroki, żeby czytać historię jak historyk

  1. 1

    Sprawdź datę i miejsce

    Zanim zaczniesz porównywać wydarzenia, ustal, kiedy i gdzie się działy. Pomaga w tym kalkulator rocznic powyżej.

    Kalkulator rocznic →
  2. 2

    Odróżnij źródło od opracowania

    Dokument, list albo zdjęcie z epoki to źródło. Książka historyka to opracowanie, które je interpretuje.

  3. 3

    Porównaj co najmniej dwa opracowania

    Gdy autorzy się różnią, szukaj, na jakich źródłach opierają wnioski. Legenda zwykle nie ma takiego oparcia.

  4. 4

    Zobacz ślady w terenie

    Zabytki, cmentarze i dawne umocnienia pokazują to, czego nie oddaje tekst. Zacznij od własnej okolicy.

    Zabytki i zapomniane miejsca →

Słowniczek

Pojęcia z historii i fortyfikacji

Hibernacja
Zimowy stan obniżonej aktywności i temperatury ciała. Nietoperze hibernują w miejscach o stałej, niskiej temperaturze, takich jak podziemia MRU.
Insurekcja
Powstanie zbrojne. W polskiej historii najczęściej chodzi o insurekcję kościuszkowską z 1794 roku.
Jaz
Budowla piętrząca wodę na rzece lub kanale. W systemach fortyfikacji pozwalała zalać przedpole i utrudnić natarcie.
Kopuła pancerna
Stalowy element schronu z otworami strzelniczymi lub obserwacyjnymi, chroniący załogę i uzbrojenie.
Liberum veto
Zasada ustroju Rzeczypospolitej szlacheckiej, która pozwalała jednemu posłowi zerwać sejm i unieważnić jego uchwały.
Natura 2000
Europejska sieć obszarów chronionych tworzona na podstawie dyrektywy ptasiej i siedliskowej Unii Europejskiej.
Panzerwerk
Ciężki, wielokondygnacyjny schron bojowy z żelbetu. W MRU obiekty mają numery, np. PzW 717.
Reglamentacja
Przydział towarów według norm, np. na kartki. W PRL obejmowała m.in. cukier i mięso.
Rejon umocniony
Pas fortyfikacji złożony ze schronów, zapór i podziemi, zaprojektowany do wspólnej, ciągłej obrony.
Ringstand (tobruk)
Lekki schron z okrągłym otworem w stropie, z którego strzelał jeden żołnierz lub prowadził obserwację.
Rozbiory
Trzy podziały ziem Rzeczypospolitej między Rosję, Prusy i Austrię w latach 1772, 1793 i 1795.
Źródło historyczne
Każdy ślad przeszłości, np. dokument, przedmiot, budowla lub relacja, na podstawie którego odtwarza się wydarzenia.
Zęby smoka
Betonowe zapory przeciwpancerne w kształcie ściętych piramid, ustawiane w kilku rzędach.
Żelazna kurtyna
Określenie granicy dzielącej powojenną Europę na blok wschodni i zachodni, spopularyzowane przez Winstona Churchilla w 1946 roku.

Sprawdź się

Quiz: fortyfikacje i dzieje Polski

Wynik: 0 / 8

1W jakich latach budowano Międzyrzecki Rejon Umocniony?
2Jak nazywa się obszar Natura 2000 chroniący zimowisko nietoperzy w podziemiach MRU?
3Ile mniej więcej kilometrów korytarzy mają podziemia MRU według szacunków?
4Jaka temperatura panuje w podziemiach MRU?
5Jak nazywano ciężkie, żelbetowe schrony bojowe MRU?
6W którym roku stoczono bitwę pod Grunwaldem?
7W którym roku nastąpił trzeci rozbiór Polski?
8W którym roku strajki sierpniowe dały początek Solidarności?

Najczęstsze pytania

Pętla Historii w pytaniach

Czym jest Pętla Boryszyńska?

Pętla Boryszyńska to część podziemi Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego (MRU), systemu niemieckich fortyfikacji budowanego w latach 1934-1944 między Odrą a Wartą. Nazwa pochodzi od wsi Boryszyn w województwie lubuskim. Podziemne korytarze całego MRU mają według szacunków 32-35 km długości.

Czy Pętla Historii organizuje zwiedzanie MRU?

Nie. Pętla Historii jest serwisem historycznym i nie prowadzi tras, nie sprzedaje biletów ani nie rezerwuje wejść. Nie jest też muzeum ani operatorem podziemnych tras turystycznych. Godziny, ceny i zasady zwiedzania podają operatorzy tras w Pniewie i Boryszynie.

Dlaczego podziemia MRU są zamknięte dla części zwiedzających zimą?

W podziemiach MRU zimuje ponad 30 tysięcy nietoperzy z kilkunastu gatunków, a obszar jest chroniony jako rezerwat Nietoperek i obszar Natura 2000 PLH080003. W okresie zimowania (listopad-marzec) dostępny dla turystów pozostaje tylko wybrany fragment podziemi. Aktualne zasady podaje RDOŚ w Gorzowie Wielkopolskim.

Skąd Redakcja bierze informacje do artykułów?

Z opracowań historycznych, publikacji naukowych, rejestrów zabytków i serwisów instytucji publicznych. Daty i liczby na stronie głównej podajemy ze źródłem, a artykuły mają charakter popularnonaukowy. Zasady opisuje strona Zasady redakcyjne.

Najnowsze artykuły

Wszystkie artykuły
Zobacz wszystkie artykuły

Kto pisze

O Redakcji Pętli Historii

Pętla Historii to serwis popularnonaukowy o dziejach Polski i Europy, wojnach i fortyfikacjach, zabytkach i historii lokalnej. Artykuły przygotowuje Redakcja Pętli Historii na podstawie opracowań historycznych, publikacji naukowych, rejestrów zabytków i serwisów instytucji kultury. Nazwa nawiązuje do Pętli Boryszyńskiej, ale serwis nie jest muzeum, operatorem tras ani organizatorem zwiedzania Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego i nie kontynuuje informacyjnej strony o Pętli Boryszyńskiej, która działała wcześniej pod tym adresem. Nie sprzedajemy biletów i nie przyjmujemy rezerwacji.