Panzerwerk 716, oznaczany także jako Pz.W. 716 lub bunkier 716, był dwukondygnacyjnym, detaszowanym schronem bojowym Grupy Warownej Scharnhorst. Zbudowano go na przełomie lat 1938–1939 bez własnego wejścia zewnętrznego. Z podziemnym systemem komunikacyjnym łączył się przez szyb, a jego uzbrojenie obejmowało 2 kopuły 20P7, 4 karabiny maszynowe, moździerz M19 i miotacz płomienia.
Panzerwerk 716: położenie, datowanie i typ konstrukcji
Pz.W. 716 powstał na przełomie lat 1938–1939 jako część Grupy Warownej Scharnhorst. Był schronem detaszowanym, czyli wysuniętym przed zasadniczy system podziemny i pozbawionym bezpośredniego wejścia zewnętrznego. Taki układ odróżnia bunkier 716 od samodzielnego obiektu, do którego można wejść bezpośrednio z powierzchni.
Dwukondygnacyjna konstrukcja została związana z podziemiami jednym szybem komunikacyjnym. W praktyce oznaczało to, że schron nie funkcjonował jako całkowicie niezależny blok, lecz jako naziemno-podziemny element większego założenia. Znaczenie tego rozwiązania łatwiej zrozumieć, porównując go z Panzerwerk 717, należącym do tego samego zespołu fortyfikacyjnego.
Dokumenty z 1936 roku przewidywały w Grupie Warownej Scharnhorst budowę Pz.W. 716, 717 i 718. Do 1939 roku wykonano Pz.W. 717, Pz.W. 716 jako jego dostęp z systemu podziemnego oraz późniejszy obiekt 716a. Z Pz.W. 718 ostatecznie zrezygnowano. Ten kontekst pokazuje, że historia bunkra 716 jest częścią szerszego programu, a nie pojedynczą inwestycją oderwaną od etapów budowy MRU.
Plan i odstępstwa od typowego projektu
Najważniejszą cechą planu Panzerwerk 716 jest brak typowego bloku wejściowego. Zamiast rozwiązania z dołem pułapką i śluzą gazową zaprojektowano klatkę schodową prowadzącą na dolną kondygnację. Dalej komunikację zapewniał szyb łączący schron z podziemnym systemem.
Nietypowo rozwiązano także rejon jednej z kopuł 20P7. Została ona cofnięta, a w jej sąsiedztwie umieszczono umywalnię i WC. To odstępstwo wpływało nie tylko na rozmieszczenie pomieszczeń, lecz także na sposób wykorzystania przestrzeni przy stanowisku bojowym. W planie występowały również izba pogotowia bojowego, centrala filtrowentylatorowni, izba załogi, pokój dowódcy, pokój łączności i pokój map.
Do elementów bojowych należały 2 kopuły 20P7, 1 kopuła 424P01 dla moździerza, 1 kopuła obserwacyjna 438P01 oraz 1 stanowisko miotacza płomienia pod pierścieniem pancernym 420P9. Sama nazwa Panzerwerk odnosi się do typu niemieckiego schronu fortecznego, ale konkretny układ każdego obiektu zależał od jego funkcji i miejsca w systemie.
| Element | Funkcja | Liczba lub wymiar potwierdzony źródłowo | Przewidziana obsada |
|---|---|---|---|
| Kopuła 20P7 | Stanowiska karabinów maszynowych | 2 kopuły; po 2 MG34 Neu w każdej | Nieustalona |
| Kopuła 424P01 | Stanowisko moździerza motorowego M19 | 1 kopuła; kaliber moździerza 50 mm | Nieustalona |
| Pierścień pancerny 420P9 | Stanowisko fortecznego miotacza płomienia FN-Gerät Typ B | 1 stanowisko | Nieustalona |
| Kopuła 438P01 | Obserwacja pola walki | 1 kopuła obserwacyjna | Nieustalona |
| Izba pogotowia bojowego | Obsługa stanowisk bojowych | Liczba pomieszczeń: 1 | Nieustalona |
| Centrala filtrowentylatorowni | Wentylacja i filtrowanie powietrza | Liczba pomieszczeń: 1 | Nieustalona |
| Umywalnia i WC | Zaplecze sanitarne przy kopule 20P7 | Po 1 pomieszczeniu | Nieustalona |
| Izba załogi | Obsługa szybu i komunikacji z podziemiami | Liczba pomieszczeń: 1 | Nieustalona |
| Pokój dowódcy, pokój łączności i pokój map | Dowodzenie i łączność | Po 1 pomieszczeniu każdego typu | Nieustalona |
| Magazyny i pomieszczenia techniczne | Amunicja, sprzęt oraz obsługa instalacji | Kilka pomieszczeń; powierzchnie nieweryfikowalne z opisu | Nieustalona |
Wymiary i powierzchnie pomieszczeń oraz etat załogi nie są podane liczbowo; liczby stanowisk broni nie należy utożsamiać z liczebnością całej załogi.
Uzbrojenie Pz.W. 716
Podstawę obrony Panzerwerk 716 stanowiły 2 kopuły 20P7. W każdej przewidziano po 2 karabiny maszynowe MG34 Neu, co daje łącznie 4 stanowiska karabinów maszynowych. Rozmieszczenie w kopułach pozwalało prowadzić ogień z chronionych stanowisk pancernych, choć Brief nie podaje szczegółowych sektorów ostrzału.
Uzbrojenie uzupełniał moździerz motorowy M19 kalibru 50 mm, umieszczony w kopule 424P01. Drugim nietypowym środkiem obrony był forteczny miotacz płomienia FN-Gerät Typ B, zainstalowany pod pierścieniem pancernym 420P9.
Obserwację pola walki zapewniała kopuła pancerna 438P01 dla obserwatora piechoty. Jej funkcją była obserwacja pola walki. Panzerwerk 716 łączył więc 4 stanowiska karabinów maszynowych, moździerz 50 mm, miotacz płomienia i osobny element obserwacyjny.
Co jest pierwotne, a co wynika z późniejszych zniszczeń?
Najpoważniejsza późniejsza ingerencja dotknęła jedną z 2 kopuł 20P7. Została ona wysadzona w powietrze i usunięta w latach 50. XX wieku. Jej szyb wykorzystano następnie jako wyjście z podziemnej trasy turystycznej, dlatego współczesny układ nie jest wyłącznie obrazem stanu z przełomu lat 1938–1939.
Pomimo tej straty zachował się zasadniczy układ dwukondygnacyjnego schronu, szyb komunikacyjny, część pomieszczeń technicznych i sanitarnych oraz pozostałe rozpoznane elementy pancerne. Oceniając stan bunkra 716, trzeba zatem rozdzielać pierwotny program uzbrojenia od elementów usuniętych po wojnie. Zachowany zasadniczy układ schronu i pozostałe elementy pancerne pozwalają odczytać jego nietypowy plan.
Zwiedzanie i dokumentowanie Pz.W. 716 powinno odbywać się wyłącznie w udostępnionych, zabezpieczonych częściach obiektu; samodzielne wchodzenie do nieudostępnionych podziemi lub naruszanie konstrukcji i elementów pancernych jest niedopuszczalne ze względów bezpieczeństwa i ochrony zabytku.
Obsada i wyposażenie — granice pewności
Plan rozpoznaje izby i funkcje potrzebne do działania schronu, ale nie pozwala bezpiecznie podać liczby żołnierzy. Dotyczy to zarówno izby załogi i izby pogotowia bojowego, jak i pomieszczeń dowodzenia, łączności oraz obsługi szybu.
Nie należy również przypisywać pomieszczeniom niepotwierdzonych powierzchni. Wiadomo, że występowały 1 izba pogotowia bojowego, 1 centrala filtrowentylatorowni, po 1 pomieszczeniu umywalni i WC oraz po 1 pokoju dowódcy, łączności i map. Nie wynika z tego jednak liczebność obsady ani wymiar poszczególnych wnętrz.
Zobacz też: podziemia MRU.
Czytaj również: kolejka podziemna MRU.
Najczęstsze pytania
Jak zbudowany był Panzerwerk 716?
Był to dwukondygnacyjny, detaszowany schron bojowy bez własnego wejścia zewnętrznego, połączony szybem z podziemnym systemem komunikacyjnym. Nietypowy układ powstał przez zastąpienie bloku wejściowego klatką schodową oraz przesunięcie kopuły 20P7 i pomieszczeń sanitarnych.
Ilu żołnierzy mieścił Panzerwerk 716?
Nie można bezpiecznie podać liczby. Plan identyfikuje izby załogi, dowódcy, łączności i pogotowia bojowego, ale nie zawiera jednoznacznego etatu osobowego.
Co zachowało się w Pz.W. 716?
Zachował się zasadniczy dwukondygnacyjny układ schronu, szyb komunikacyjny, część pomieszczeń technicznych i sanitarnych oraz większość rozpoznanych elementów pancernych. Jedna z 2 kopuł 20P7 została wysadzona i usunięta w latach 50. XX wieku.
Źródła
- Schron bojowy Pz.W. 716 — Robert M. Jurga, 2014, PDF, opis i plan Pz.W. 716
- Lubuskie po drodze — Świat militariów i fortyfikacji — Województwo Lubuskie, 2016, PDF przewodnika, Grupa Warowna Scharnhorst
- Załącznik nr 3 DOZ-KiNK.070.41.2023 — Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2023, PDF, definicje i charakterystyka panzerwerków
Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).
Czy ten artykuł był pomocny? Oceń go:
Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.



