Panzerwerk 716 — plan, uzbrojenie i zachowane elementy

5 min czytania
Panzerwerk 716 — plan, uzbrojenie i zachowane elementy

Panzerwerk 716, oznaczany także jako Pz.W. 716 lub bunkier 716, był dwukondygnacyjnym, detaszowanym schronem bojowym Grupy Warownej Scharnhorst. Zbudowano go na przełomie lat 1938–1939 bez własnego wejścia zewnętrznego. Z podziemnym systemem komunikacyjnym łączył się przez szyb, a jego uzbrojenie obejmowało 2 kopuły 20P7, 4 karabiny maszynowe, moździerz M19 i miotacz płomienia.

Panzerwerk 716: położenie, datowanie i typ konstrukcji

Pz.W. 716 powstał na przełomie lat 1938–1939 jako część Grupy Warownej Scharnhorst. Był schronem detaszowanym, czyli wysuniętym przed zasadniczy system podziemny i pozbawionym bezpośredniego wejścia zewnętrznego. Taki układ odróżnia bunkier 716 od samodzielnego obiektu, do którego można wejść bezpośrednio z powierzchni.

Dwukondygnacyjna konstrukcja została związana z podziemiami jednym szybem komunikacyjnym. W praktyce oznaczało to, że schron nie funkcjonował jako całkowicie niezależny blok, lecz jako naziemno-podziemny element większego założenia. Znaczenie tego rozwiązania łatwiej zrozumieć, porównując go z Panzerwerk 717, należącym do tego samego zespołu fortyfikacyjnego.

Dokumenty z 1936 roku przewidywały w Grupie Warownej Scharnhorst budowę Pz.W. 716, 717 i 718. Do 1939 roku wykonano Pz.W. 717, Pz.W. 716 jako jego dostęp z systemu podziemnego oraz późniejszy obiekt 716a. Z Pz.W. 718 ostatecznie zrezygnowano. Ten kontekst pokazuje, że historia bunkra 716 jest częścią szerszego programu, a nie pojedynczą inwestycją oderwaną od etapów budowy MRU.

Plan i odstępstwa od typowego projektu

Najważniejszą cechą planu Panzerwerk 716 jest brak typowego bloku wejściowego. Zamiast rozwiązania z dołem pułapką i śluzą gazową zaprojektowano klatkę schodową prowadzącą na dolną kondygnację. Dalej komunikację zapewniał szyb łączący schron z podziemnym systemem.

Nietypowo rozwiązano także rejon jednej z kopuł 20P7. Została ona cofnięta, a w jej sąsiedztwie umieszczono umywalnię i WC. To odstępstwo wpływało nie tylko na rozmieszczenie pomieszczeń, lecz także na sposób wykorzystania przestrzeni przy stanowisku bojowym. W planie występowały również izba pogotowia bojowego, centrala filtrowentylatorowni, izba załogi, pokój dowódcy, pokój łączności i pokój map.

Do elementów bojowych należały 2 kopuły 20P7, 1 kopuła 424P01 dla moździerza, 1 kopuła obserwacyjna 438P01 oraz 1 stanowisko miotacza płomienia pod pierścieniem pancernym 420P9. Sama nazwa Panzerwerk odnosi się do typu niemieckiego schronu fortecznego, ale konkretny układ każdego obiektu zależał od jego funkcji i miejsca w systemie.

Element Funkcja Liczba lub wymiar potwierdzony źródłowo Przewidziana obsada
Kopuła 20P7 Stanowiska karabinów maszynowych 2 kopuły; po 2 MG34 Neu w każdej Nieustalona
Kopuła 424P01 Stanowisko moździerza motorowego M19 1 kopuła; kaliber moździerza 50 mm Nieustalona
Pierścień pancerny 420P9 Stanowisko fortecznego miotacza płomienia FN-Gerät Typ B 1 stanowisko Nieustalona
Kopuła 438P01 Obserwacja pola walki 1 kopuła obserwacyjna Nieustalona
Izba pogotowia bojowego Obsługa stanowisk bojowych Liczba pomieszczeń: 1 Nieustalona
Centrala filtrowentylatorowni Wentylacja i filtrowanie powietrza Liczba pomieszczeń: 1 Nieustalona
Umywalnia i WC Zaplecze sanitarne przy kopule 20P7 Po 1 pomieszczeniu Nieustalona
Izba załogi Obsługa szybu i komunikacji z podziemiami Liczba pomieszczeń: 1 Nieustalona
Pokój dowódcy, pokój łączności i pokój map Dowodzenie i łączność Po 1 pomieszczeniu każdego typu Nieustalona
Magazyny i pomieszczenia techniczne Amunicja, sprzęt oraz obsługa instalacji Kilka pomieszczeń; powierzchnie nieweryfikowalne z opisu Nieustalona

Wymiary i powierzchnie pomieszczeń oraz etat załogi nie są podane liczbowo; liczby stanowisk broni nie należy utożsamiać z liczebnością całej załogi.

Uzbrojenie Pz.W. 716

Podstawę obrony Panzerwerk 716 stanowiły 2 kopuły 20P7. W każdej przewidziano po 2 karabiny maszynowe MG34 Neu, co daje łącznie 4 stanowiska karabinów maszynowych. Rozmieszczenie w kopułach pozwalało prowadzić ogień z chronionych stanowisk pancernych, choć Brief nie podaje szczegółowych sektorów ostrzału.

Uzbrojenie uzupełniał moździerz motorowy M19 kalibru 50 mm, umieszczony w kopule 424P01. Drugim nietypowym środkiem obrony był forteczny miotacz płomienia FN-Gerät Typ B, zainstalowany pod pierścieniem pancernym 420P9.

Obserwację pola walki zapewniała kopuła pancerna 438P01 dla obserwatora piechoty. Jej funkcją była obserwacja pola walki. Panzerwerk 716 łączył więc 4 stanowiska karabinów maszynowych, moździerz 50 mm, miotacz płomienia i osobny element obserwacyjny.

Co jest pierwotne, a co wynika z późniejszych zniszczeń?

Najpoważniejsza późniejsza ingerencja dotknęła jedną z 2 kopuł 20P7. Została ona wysadzona w powietrze i usunięta w latach 50. XX wieku. Jej szyb wykorzystano następnie jako wyjście z podziemnej trasy turystycznej, dlatego współczesny układ nie jest wyłącznie obrazem stanu z przełomu lat 1938–1939.

Pomimo tej straty zachował się zasadniczy układ dwukondygnacyjnego schronu, szyb komunikacyjny, część pomieszczeń technicznych i sanitarnych oraz pozostałe rozpoznane elementy pancerne. Oceniając stan bunkra 716, trzeba zatem rozdzielać pierwotny program uzbrojenia od elementów usuniętych po wojnie. Zachowany zasadniczy układ schronu i pozostałe elementy pancerne pozwalają odczytać jego nietypowy plan.

Zwiedzanie i dokumentowanie Pz.W. 716 powinno odbywać się wyłącznie w udostępnionych, zabezpieczonych częściach obiektu; samodzielne wchodzenie do nieudostępnionych podziemi lub naruszanie konstrukcji i elementów pancernych jest niedopuszczalne ze względów bezpieczeństwa i ochrony zabytku.

Obsada i wyposażenie — granice pewności

Plan rozpoznaje izby i funkcje potrzebne do działania schronu, ale nie pozwala bezpiecznie podać liczby żołnierzy. Dotyczy to zarówno izby załogi i izby pogotowia bojowego, jak i pomieszczeń dowodzenia, łączności oraz obsługi szybu.

Nie należy również przypisywać pomieszczeniom niepotwierdzonych powierzchni. Wiadomo, że występowały 1 izba pogotowia bojowego, 1 centrala filtrowentylatorowni, po 1 pomieszczeniu umywalni i WC oraz po 1 pokoju dowódcy, łączności i map. Nie wynika z tego jednak liczebność obsady ani wymiar poszczególnych wnętrz.

Zobacz też: podziemia MRU.

Czytaj również: kolejka podziemna MRU.

Najczęstsze pytania

Jak zbudowany był Panzerwerk 716?

Był to dwukondygnacyjny, detaszowany schron bojowy bez własnego wejścia zewnętrznego, połączony szybem z podziemnym systemem komunikacyjnym. Nietypowy układ powstał przez zastąpienie bloku wejściowego klatką schodową oraz przesunięcie kopuły 20P7 i pomieszczeń sanitarnych.

Ilu żołnierzy mieścił Panzerwerk 716?

Nie można bezpiecznie podać liczby. Plan identyfikuje izby załogi, dowódcy, łączności i pogotowia bojowego, ale nie zawiera jednoznacznego etatu osobowego.

Co zachowało się w Pz.W. 716?

Zachował się zasadniczy dwukondygnacyjny układ schronu, szyb komunikacyjny, część pomieszczeń technicznych i sanitarnych oraz większość rozpoznanych elementów pancernych. Jedna z 2 kopuł 20P7 została wysadzona i usunięta w latach 50. XX wieku.

Źródła

  • Schron bojowy Pz.W. 716 — Robert M. Jurga, 2014, PDF, opis i plan Pz.W. 716
  • Lubuskie po drodze — Świat militariów i fortyfikacji — Województwo Lubuskie, 2016, PDF przewodnika, Grupa Warowna Scharnhorst
  • Załącznik nr 3 DOZ-KiNK.070.41.2023 — Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, 2023, PDF, definicje i charakterystyka panzerwerków

Tekst został utworzony przy pomocy sztucznej inteligencji (modeli językowych).

Czy ten artykuł był pomocny? Oceń go:

Ten artykuł nie ma jeszcze ocen.

Redakcja Pętli Historii

Autor: Redakcja serwisu

Artykuły o historii opracowujemy na podstawie opracowań historycznych, publikacji naukowych, rejestrów zabytków i serwisów instytucji kultury. Tekst ma charakter informacyjny i popularnonaukowy; przy sporach historyków przedstawiamy najczęściej przyjmowaną interpretację.